|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
Mỹ Sơn
thuộc xă Duy Phú, huyện Duy Xuyên, cách thành phố Đà
Nẵng khoảng 70 km về phía tây nam, cách Trà Kiệu
khoảng 10 km về phía tây trong một thung lũng kín
đáo. Mỹ
Sơn là thánh địa Ấn Độ giáo của
vương quốc Chămpa. Những ḍng chữ ghi trên
tấm bia sớm nhất ở Mỹ Sơn, có niên
đại khoảng thế kỷ thứ 4 cho biết vua
Bhadresvara đă xây dựng một ngôi đền
để dâng cúng vua thần Siva- Bhadresvara. Hơn hai
thế kỷ sau đó, ngôi đền đầu tiên
được xây dựng bằng gỗ đă bị
thiêu huỷ trong một trận hỏa hoạn lớn. Vào
đầu thế kỷ thứ 7, vua Sambhuvarman đă xây
dựng lại ngôi đền bằng những vật
liệu bền vững hơn, c̣n tồn tại
đến ngày nay. Các triều vua sau đó đều tu
sửa các đền tháp cũ và xây dựng đền
tháp mới để dâng lên các vị thần của
họ. Với
hơn 70 công tŕnh kiến trúc bằng gạch đá,
được xây dựng từ thế kỷ thứ 7
đến thế kỷ 13, Mỹ Sơn trở thành trung
tâm kiến trúc quan trọng nhất của Vương
quốc Chămpa. Những đền thờ chính ở
Mỹ Sơn thờ một bộ Linga hoặc h́nh
tượng của thần Siva - Đấng bảo hộ
của các ḍng vua Chămpa. Vị thần được
tôn thờ ở Mỹ Sơn là Bhadrésvara, là vị vua
đă sáng lập ḍng vua đầu tiên của vùng Amaravati
vào cuối thế kỷ 4 kết hợp với tên thần
Siva, trở thành tín ngưỡng chính thờ thần - vua
và tổ tiên hoàng tộc. Vào năm 1898, di tích Mỹ Sơn
được phát hiện bởi một học giả
người Pháp tên là M.C Paris. Vào những năm đầu
thế kỷ XX này, 2 nhà nghiên cứu của Viễn thông
Pháp là L.Finot và L.de Lajonquière và nhà kiến trúc sư kiêm
khảo cổ học H. Parmentier đă đến Mỹ
Sơn để nghiên cứu văn bia và nghệ
thuật kiến trúc, điêu khắc Chăm. Cho
đến những năm 1903-1904 những tài liệu
cơ bản nhất về bia kư và nghệ thuật
kiến trúc Mỹ Sơn đă được L.Finot chính
thức công bố. Tiền thân
của quần thể kiến trúc Mỹ Sơn cổ
kính này, theo căn bia để lại là một ngôi
đền làm bằng gỗ để thờ thần
Diva Bhadresvera. Nhưng đến khoảng cuối thế
kỷ VI, một cơn hoả hoạn đă thiêu cháy ngôi
đền gỗ. Bức màn lịch sử đă
được các nhà khoa học vén dần lên thông qua
những bia kư và lịch sử nhiều triều
đại xưa cho ta thấy Mỹ Sơn là khu thánh
địa quan trọng nhất của dân tộc Chăm
suốt từ cuối tế kỷ IV đến thế
kỷ XV. Bằng vật kiệu gạch nung và đá sa
thạch, trong nhiều thế kỷ người Chăm
đă dựng lên một quần thể kiến trúc
đền tháp độc đáo, liên hoàn: Đền chính
thờ Linga-Yoni biểu tượng của năng
lực sáng tạo. Bên cạnh tháp chính (Kalan) là những
tháp thờ nhiều vị thần khác hoặc thờ
những vị vua đă mất. Mặc dù thời gian cùng
chiến tranh đă biến nhiều khu tháp thành phế
tích nhưng những hiện vật điêu khắc,
kiến trúc c̣n lại cho đến ngày nay vẫn c̣n
để lại những phong cách giai đoạn
lịch sử mỹ thuật dân tộc Chăm, những
kiệt tác đánh dấu một thời huy loàng của
văn hoá kiến trúc chămpa cũng như của
Đông Nam Á |
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
Mỗi
thời kỳ lịch sử, kiến trúc mang phong cách
riêng, cũng như mỗi đền tháp thờ những
vị thần, những triều vua khác nhau tạo nên
đường nét kiến trúc đầy dấu ấn,
nhưng nh́n chung tháp Chàm đều được xây
dựng trên một mặt bằng tứ giác, chia làm 3
phần: Đế tháp biểu hiện thế giới
trần gian, vững chắc. Thân tháp tượng h́nh
của thế giới thần linh, kỳ bí mê hoặc.
Phần trên cùng là h́nh người dâng hoa trái theo nghi
lễ hoặc h́nh cây lá, chim muông, voi, sư tử...
động vật gần gũi với tôn giáo và cuộc
sống con người. Theo các nhà nghiên cứu tháp Chàm
cổ, nghệ thuật kiến trúc tháp Chàm tại Mỹ Sơn hội tụ
được nhiều phong cách; mang tính liên tục
từ phong cách cổ thế kỷ VII đến thế
kỷ VIII; phong cách Hoà Lai thế kỷ VIII đến
thế kỷ thứ IX; phong cách Đồng Dương
từ giữa thế kỷ IX; phong cách Mỹ Sơn và
chuyển tiếp giữa Mỹ Sơn và B́nh Định;
phong cách B́nh Định... Trong nhiều công tŕnh kiến trúc
c̣n lại khi phát hiện (1898) có tháp cao tới 24m, trong khu
vực Tháp Chùa mà các sách khảo cổ, nghiên cứu
về Mỹ Sơn có kư hiệu là tháp cổ Chăm Pa, có
2 của ra vào phía Đông và phía Tây. Thân tháp cao, thanh tú với
một hệ thống cột ốp. Xung quanh có 6 tháp
phụ, toàn bộ ngôi tháp 2 tầng toả ra như cánh
sen. Tầng trên, chóp đá sa thạch được
chạm h́nh voi, sư tử, tầng dưới, mặt
tường là h́nh những người cưỡi voi,
h́nh các thiên nữ thuỷ quái. Nhưng ngôi tháp giá trị
này đă bị không lực mỹ huỷ hoại trong
chiến tranh, năm 1969. Sau khi phát hiện
ra khu tháp cổ Mỹ Sơn, nhiều hiện vật tiêu
biểu trong đó đặc biệt là những
tượng vũ nữ, các thần linh thờ
phượng của dân tộc Chăm, những con
vật thờ cũng như những cảnh sinh hoạt
cộng đồng đă được đưa về
thành phố Đà Nẵng xây dựng thành bảo tàng kiến
trúc Chămpa. Tuy không phải là nhiều, nhưng những
hiện vật này là những tác phẩm nghệ thuật
điêu khắc tiêu biểu, nó có giá trị văn hoá
của một dân tộc, nhưng hơn thế nữa,
có là những chứng tích sống động, xác thực
lịch sử của một trong những dân tộc trong
cộng đồng Việt Nam giàu truyền thống
văn hoá. |
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
(Source
: |
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||||||
